Ten obszar to przestrzeń, w której kluczowym celem jest badanie i wzmacnianie społecznej energii – jej wymiarów, funkcji, możliwości, a także blokad. Opierając się na refleksji obywatelskiej i doświadczeniach dotychczasowych działań w ramach ruchu „Generatorów społecznej energii”, rozwijamy program, który łączy konkretne przykłady dobrych praktyk, kreatywnych inicjatyw i inspirujących wydarzeń z próbą uogólnienia oraz tworzenia sensownych rekomendacji.
Podstawą rozwoju obszaru jest relacja między instytucjami a demokracją. Podejmujemy pytania o podstawę instytucjonalną demokracji, o wartości, na których opierają się instytucje, oraz o to, czy te wartości są zgodne z kluczowymi zasadami demokratycznymi. Tworzymy przestrzeń do refleksji nad tym, jak polityki, programy i procedury mogą być zakorzenione w prawach człowieka i wartościach demokratycznych.
W ramach obszaru budujemy wielowymiarowy program, który obejmuje działania lokalne
i ogólnopolskie. Poruszamy kwestie takie jak diagnoza działań instytucji, tworzenie i wdrażanie inkluzyjnych polityk oraz włączanie mieszkańców na każdym etapie procesu.
Jedną z zasad działania obszaru jest aktywne włączanie partnerów współorganizujących poszczególne wydarzenia, jak również osób zaangażowanych w ruch „Generatorów społecznej energii”. Program pozostaje otwarty na realizację działań także poza województwem pomorskim, co pozwala na rozszerzenie jego formuły i oddziaływania.
Dzięki tej strukturze, Generatory tworzą platformę do działania, która łączy lokalne
i ogólnokrajowe perspektywy, wzmacniając demokratyczne wartości oraz angażując społeczności i instytucje we wspólne projekty.
Koordynator obszaru:
prof. dr hab. Cezary Obracht-Prondzyński
Uniwersytet Gdański
Zespół koordynacyjny:
- Jerzy Hausner – Przewodniczący Rady Programowej OEES, Fundacja GAP
- Cezary Obracht-Prondzyński – Uniwersytet Gdański
- Joanna Sadzik – Prezeska Zarządu, Stowarzyszenie Wiosna
- Kuba Wygnański – Prezes Zarządu, Fundacja STOCZNIA
- Anna Giza-Poleszczuk – Uniwersytet Warszawski
- Katarzyna Sztop-Rutkowska – Wiceprezeska Zarządu Fundacji „SocLab”
- Monika Chabior – Wiceprezydent Gdańska
- Marcin Bazylak – Prezydent Dąbrowy Górniczej
- Olha Menko – Prezes Fundacji Instytut Polska-Ukraina
- Paweł Łukasiak – Prezes Zarządu, Akademia Rozwoju Filantropii w Polsce
- Monika Woźniak – Fundacja GAP
- Monika Halicka – Fundacja GAP
Inicjatywy zrealizowane w 2025 rok:
Rozwijanie projektu związanego z refleksją obywatelską „Generatory społecznej energii”
Pogłębienie tematyki społecznej energii i kulturowej regeneracji lokalności (w tym m.in. problem spadku zaangażowania w wolontariat w Polsce). Spotkania były organizowane
w szeroko rozumianych lokalnych instytucjach kultury, w otwartej formule, były okazją do spotkania się społeczności lokalnych (w tym lokalnych organizacji pozarządowych) i wspólnego myślenia o ich rozwoju, przebudowy myślenia o sprawach publicznych i uruchomienia „kroczącej refleksji obywatelskiej”. Integralnym elementem każdego ze spotkań było wydarzenie kulturalne zaproponowane przez daną organizację. W I półroczu 2025 roku zrealizowano trzy spotkania:
– Zakrzewo – woj. wielkopolskie, pow. Złotów (07. 04. 2025); Data: 7 kwietnia 2025 r., Miejsce: Dom Polski w Zakrzewie, Jak lokalne społeczności mogą generować energię społeczną i skutecznie angażować mieszkańców w działania na rzecz wspólnego dobra? W Zakrzewie odbyło się spotkanie, podczas którego przyglądaliśmy się fenomenowi lokalnych wspólnot i ich niezwykłej sile w budowaniu zaangażowania społecznego. W pierwszej części spotkania rozmawialiśmy o tym, jak zintegrowane wspólnoty lokalne budują energię społeczną i wzmacniają swoje otoczenie. W drugiej części oddaliśmy głos lokalnym liderom i działaczom z Zakrzewa i okolic, którzy podzielili się swoimi doświadczeniami w angażowaniu mieszkańców i realizacji społecznych inicjatyw.
– Chełmno, woj. kujawsko-pomorskie (15. 05. 2025) – Miejsce: Kinoteatr RONDO.
W Chełmnie kontynuowaliśmy dyskusję szukając odpowiedzi na pytanie jak budować odporne i otwarte społeczności w małych miastach? Przyjrzeliśmy się kluczowym aspektom lokalnego wsparcia: od znaczenia dobrej jakości życia i efektywnej polityki mieszkaniowej, przez rolę kultury i wolontariatu w budowaniu wspólnoty, aż po integrację i włączenie społeczne. Trzy sesje tematyczne pokazały, jak planowanie rozwoju i współpraca międzysektorowa mogą stać się fundamentem silnych, inkluzywnych miast będących generatorami społecznej energii.
– Michałowice, woj. małopolskie (25.06.2025), Miejsce: Biblioteka Publiczna w Michałowicach. W trakcie tego spotkania szukaliśmy odpowiedzi na pytanie jak integrować wspólnoty lokalne w oparciu o działania samorządowe i pozarządowe. Poznaliśmy również przedstawicieli kilku inicjatyw lokalnych, którzy opowiedzieli w jaki sposób wydobywają i generują energię społeczną.
Organizacja cyklicznego seminarium
W ramach działania zorganizowano kilka spotkań online, które skupiły ekspertów-praktyków energii społecznej. Celem seminarium było dyskutowanie nad kwestiami ogólnymi, związanymi z energią społeczną (np. zasada pomocniczości w praktyce, etyka w życiu publicznym).
Zrealizowane seminaria:
- Od osobistego zaangażowania do systemowego działania. Refleksje i kierunki rozwoju wolontariatu pracowniczego, 17.06.2025 (online) Głos wprowadzający: Joanna Sadzik, Prezeska Zarządu Stowarzyszenia Wiosna oraz Paweł Łukasiak, Prezes Zarządu Akademii Rozwoju Filantropii w Polsce.
- Budowanie odporności i bezpieczeństwa w obliczu zmian, 23.06.2025 (online) Głos wprowadzający: Jakub Wygnański, Prezes Zarządu Fundacji Stocznia.
- Szkolne budżety obywatelskie – nowa energia edukacji obywatelskiej,
30. 06. 2025 (online) Głos wprowadzający: dr Katarzyna Sztop-Rutkowska z Fundacji SocLab.
Nagrania z seminariów: https://youtube.com/playlist?list=PL_qRhGNfv2NkV2GFqZqdRHaQ5-wkkr_Zk&si=9nk76bj9X-8RujkM
Utworzenie obywatelskiego archiwum energii społecznej
Archiwum jest źródłem ogólnodostępnych zasobów online na temat obywatelskiej refleksji o energii społecznej, wśród których znajdują się m.in. zgromadzone w trakcie prac nad opracowaniem „Generatory energii społecznej” opisy praktyków, które nie zostały opublikowane w jego skróconej wersji. Pojawiły się także materiały z nagraniami z sesji lokalnych, podkasty tematyczne i inne materiały z zapisem organizowanych działań. Archiwum Jest dostępne pod następującym adresem – https://energiaspoleczna.oees.pl/
Realizacja projektu "Kultura poza horyzont"
Projekt realizowany w latach 2025-2026, którego celem jest diagnoza i promocja działań instytucji kultury, włączających lokalne społeczności oraz angażujących się w relacyjne i twórcze inicjatywy.
W ramach projektu wytypowane instytucje, działające na różnych obszarach w Polsce, będą uczestniczyć w warsztatach, autoprezentacjach i wydarzeniach artystycznych, których dokumentacja stanie się podstawą do publikacji, planowanej na 2026 rok.
Kluczowym założeniem jest oddanie głosu instytucjom i ich pracownikom, co umożliwi wielogłosową refleksję nad ich działaniami oraz społeczno-obywatelskim wymiarem kultury. Projekt wspiera oddolne poszukiwania i innowacyjne rozwiązania, podkreślając rolę kultury w budowaniu silnych relacji społecznych.
Finalnym etapem będzie spotkanie uczestników i ogólnopolska konferencja, która połączy wymianę doświadczeń z dyskusją o roli kultury w lokalnych społecznościach.
Ścieżka “Rozwojowa siła kultury” w bloku MARKA-KULTURA podczas X. Open Eyes Economy Summit (18-19.11.2025)
Ścieżka pt. Rozwojowa siła kultury została zrealizowana podczas X OEES w 2025 r. Należy ten tytuł traktować niejako „dwustronnie”.
W pierwszym z wymiarów można podjąć refleksję nad znaczeniem kultury czy też możliwością użycia narzędzi kulturowych w inicjowaniu i realizacji procesów społecznej regeneracji, rozumianej jako przeciwdziałanie rozpadowi więzi społecznej, niekontrolowanemu procesowi zachwiania relacji między głównymi aktorami społecznymi, zaburzenia równowagi potencjałów między kluczowymi aktorami społecznymi itd. Z drugiej zaś można postawić pytanie o konieczność działań regeneracyjnych w „polu kultury”, co dotyczy tak wymiaru instytucjonalnego (procedury, konieczność odnowienia bądź przyjęcia nowych regulacji prawnych, kwestiafinansowania, problem autonomii instytucji itd.), jak i sfery wartości, zasad, reguł.
Więcej informacji: https://kongres.oees.pl/wp-content/uploads/2025/11/Program-OEES-2025_OUT.pdf
Inicjatywy zrealizowane w 2024 roku:
Forum Przedsiębiorstw
IV edycja Kongresu „Solidarni w Rozwoju”
Rozwijanie projektu związanego z refleksją obywatelską „Generatory społecznej energii”
Zorganizowaliśmy kolejne debaty i spotkania środowiskowe, skupione z jednej strony na wątkach, które pojawiły się w dotychczasowym opracowaniu, ale też na dokładaniu kolejnych. W spotkaniach we Władysławowie i Elblągu wzięli udział przedstawiciele różnych inicjatyw i organizacji społecznych.
Inicjatywy zrealizowane w 2023 roku:
Forum Przedsiębiorstw
Data i miejsce: 10 maja, Park Naukowo-Technologiczny w Gdyni
Organizator: Agencja Rozwoju Pomorza
Program Forum Przedsiębiorstw składał się z sesji głównej, w której wygłoszone zostały referaty wybitnych specjalistów komentarze, m.in. w temacie ekonomii, energii czy wolności gospodarczej.
W bloku „Solidarni w rozwoju” udział wzięli: Adam Krawiec (UMWP), Bartłomiej Anusiak (Mikrostyk), Jadwiga Piechowiak (Technikum Łączności), Jerzy Cisewski (ZSE w Tczewie), Arkadiusz Wódarczyk (Flex), Małgorzata Kazubska (Fundacja Katalyst Education) oraz prof. Cezary Obracht-Prondzyński (UG).
III edycja Kongresu „Solidarni w Rozwoju”
Obywatelski raport „Generatory energii społecznej”
Energia i solidarność energetyczna
Wydarzenie odbyło się 11 października 2023 r. w słupskim Inkubatorze Technologicznym.
Temat: Energia i solidarność energetyczna oraz skutki planowanych i zrealizowanych już inwestycji energetycznych
Druga edycja Słupskiej Konferencji ukazała, jak proces transformacji energetycznej stał się bardzo dynamiczny i, że wiąże się on z wieloma złożonymi czynnikami, w tym ekonomicznymi, geopolitycznymi i społecznymi interesami. Największe konsekwencje tej transformacji będą odczuwalne w obszarach miejscowości. Aby sprostać wymaganiom środowiskowym, społecznym czy produkcyjnym, konieczna będzie międzysektorowa współpraca na rzecz regeneracji i solidarności energetycznej.
Partnerzy wydarzenia: Agencja Rozwoju Pomorza, Słupski Inkubator Technologiczny, Urząd Marszałkowski Województwa Pomorskiego, środowisko akademickie.