Samodzielność ekonomiczna to zdolność jednostek i społeczności do podejmowania autonomicznych decyzji gospodarczych oraz kształtowania własnej drogi rozwoju bez nadmiernej zależności od zewnętrznych sił. Obejmuje zarówno suwerenność wyboru – pracy, miejsca życia czy sposobu gospodarowania zasobami – jak i wyposażenie w zasoby i kompetencje, które umożliwiają realne korzystanie z tej wolności. Nie oznacza samowystarczalności ani izolacji; opiera się na partnerskiej współpracy i zrównoważonych relacjach zależności.

Ma także wymiar psychologiczny i społeczny: wymaga poczucia sprawstwa, zakorzenienia we wspólnocie oraz zdolności do samoorganizacji. Jest dynamiczna – nabywana w toku życia, podatna na utratę, a jednocześnie kluczowa dla funkcjonowania obywateli w demokracji i dla trwałości społeczeństwa obywatelskiego. Wspieranie jej powinno być celem polityki publicznej, ponieważ warunkuje rozwój, stabilność społeczną i realną podmiotowość ludzi.

Współczesne zagrożenia, takie jak oligarchiczny autorytaryzm, ograniczają samodzielność ekonomiczną jednostek i przedsiębiorstw. Bez niej ludzie nie mogą pełnić roli aktywnych obywateli, a przestrzeń dla demokracji się kurczy. Tylko zdolni do samoorganizacji współtwórcy mogą być obywatelami; pozbawieni samodzielności ekonomicznej pozostają konsumentami decyzji rządzących. Przywrócenie równowagi między gospodarką rynkową, demokracją przedstawicielską i spójnością społeczną jest warunkiem skutecznej odpowiedzi na wyzwania współczesnego świata.